بانک مقالات فارسی

فروشگاه

محل تبلیغ شما

گرده افشانی گل ها

اسرار گرده افشانی گل ها

مولف: LESDEBRAY
گردآوری و ترجمه: پریناز بایرامی، فاطمه احمدی، زهرا قبادی پور
دانشجویان مهندسی کشاورزی، باغبانی دانشگاه تبریز
 
مقدمه
 

گرده افشانی عبارت است از انتقال دانه گرده از پرچم ها به کلاله، چنانچه دانه گرده از پرچم یک گل در کلاله همان گل قرار گیرد، عمل خود گرده افشانی و اگر دانه گرده از پرچم گل دیگری تامین شود؛ اصطلاح دگر گرده افشانی بکار برده می شود. نتیجه مهم گرده افشانی، علاوه بر تداوم نسل گیاه، بالابردن شانس ایجاد تنوع ژنتیکی است. انتقال دانه گرده از گلی به گل دیگر، معمولاَ توسط باد و حشرات انجام می گیرد؛ ولی دانه گرده برخی گیاهان، سنگین بوده و براحتی توسط باد و حشرات منتقل نمی شوند. لذا گیاهان بعضی اوقات، روشهای متفاوت و عجیب و غریبی جهت گرده افشانی بکار می گیرند.

تقلید میان گل ها
 

بیشتر گونه های ارکیده برای عمل گرده افشانی از حشراتی مثل زنبور عسل و زنبورهای درشت (بامبل) تقلید می کنند. یعنی ظاهر خود را به شکل جنس ماده این گونه حشرات در می آورند تا با فریب دادن حشره نر گرده افشانی شوند. گل ارکیده تخصصی عمل می کند؛ زیرا شکل، رنگ و ظاهرش بسیار شبیه به حشره ماده است. در واقع به دلیل شباهت ظاهری بسیار زیاد گل به حشره ماده، جنس نر به سوی گل، تحریک و تمایل به جفت گیری با آن می کند. گل، با رایحه خوشی که شبیه به علائم صادر شده از سوی حشره ماده است، نر را به سمت خود جذب می کند.
حشره نر، سرانجام توسط تحریکاتی که به واسطه موهای بلند گل ارکیده انجام می شود؛ به سمت گل حرکت می کند. در واقع این عملکرد گل، شبیه به عملکرد حشره ماده برای جفت گیری است. زمانی که حشره نر تلاش می کند تا با گل جفت گیری نماید، دانه های گرده به بدنش می چسبند. این عمل در اثر برخوردهای مکرر حشره نر با گل اتفاق می افتد. سپس حشره نر به سمت گل دیگری پرواز کرده و همین اعمال را تکرار می کند. با این فرآیند، گرده ها را از گلی به گل دیگری منتقل کرده و بطرو ناخواسته عمل گرده افشانی را انجام می دهد. بعضی از گونه های ارکیده (۱) دارای بخش هایی به رنگ آبی روی گلبرگ هایشان هستند. که به راحتی حشرات نر را گول می زنند. این حالت ایجاد شده در گل، دقیقاً مشابه حالت تا شده بال حشره ماده است که حشره نر، آن را به شکل یک حشره ماده واقعی تصور می کند. اما دریغ از آن که آن تنها یک گل است که از لحاظ ظاهری شبیه ماده هم جنس اوست. همانطور که گفته شد، تحریکاتی که گل برای جلب نظر حشره نر انجام می دهد، توسط یک سری از موهای سیاه مایل به قرمز که روی حاشیه گلبرگ ها مستقر شده اند، صورت می گیرد. حشرات نر در حین پرواز، گل را مشاهده می کنند و تصورشان این است که حشره ماده در حین استراحت روی گل است. در این حالت سعی می کنند جفت گیری را آغاز کنند و در این تلاش بی فرجام، کار بزرگی انجام می دهند، یعنی: گرده افشانی و تداوم نسل گل ارکیده.
اکثر ارکیده های زرد (۲) بیشتر به وسیله زنبورهای جنس آندرنا (۳) گرده افشانی می شوند. این ارکیده ها به این صورت عمل می کنند: روی لبه های گلبرگ های وارونه این ارکیده، قسمت هایی وجود دارد که از خود، نور منعکس می کند و علائمی شبیه به علائم حشره ماده برای نر هم جنس، ایجاد می کند و از این طریق باعث تحریک شدن حشره نر و جلب توجهش می شود. در قسمت های پائینی شکم زنبورها یک ناحیه نوک تیز وجود دارد که گرده ها به آن متصل می شوند. سپس این گرده ها روی کلاله اولین گلی که ملاقات می شود، قرار می گیرند.
ارکیده هایی (۴) وجود دارند که روی گلبرگ های زردشان، لکه های سیاه رنگی وجود دارد. ترکیب این لکه ها، طوری است که بسیار شبیه توده ای از زنبورهای مهاجم جنس سنتریس (۵) در حال پرواز به نظر می رسند. جنس نر به نظر خود، این توده زنبورهای در حال پرواز را مورد حمله قرار می دهد. اما این کار باعث می شود گرده های زیادی به قسمت سر زنبور بچسبند، سپس زنبور به سمت گل دیگری پرواز کرده و همین اعمال را تکرار می کند. یعنی با این حرکات خود، گرده ها را از گلی به گل دیگر منتقل کرده و عمل گرده افشانی را انجام می دهند.

شرکای گرده افشان
 

روابط برخی از گیاهان و حشرات بسیار تخصص یافته است. مثل رابطه عجیب گیاه یوکا و شب پره یوکا در جنوب شرقی آمریکا. گیاه یوکا بدلیل ساختار خاص بساک و کلاله خود، نمی تواند گرده افشانی انجام دهد. گلبرگ های کرمی رنگ این گیاه، شب هنگام که هوا سرد است، باز می شوند. در این زمان، چندین شب پره در اطراف آن دیده می شود. قطعات دهانی شب پره های ماده برای جمع آوری گرده های گل های یوگا تخصصی شده اند. آنها گرده های گل را به شکل توپی درآورده و زیر چانه خود قرار می دهند. وقتی که به اندازه کافی گرده جمع آوری کردند، برای گرده گیری از گیاه یوکای دیگر پرواز می کنند. آنها این گرده ها را روی گلاله قرار داده و بدین ترتیب گرده افشانی گل را انجام می دهند. وقتی لاروهای این حشرات از تخم خارج می شوند، از تخمک های حجیم شده تغذیه می کنند. بدین ترتیب حیات شب پره و یوگا هر دو حفظ می شود. نکته جالب دیگر این است که شب پره یوکا در دوران بلوغ تغذیه نمی کند. وقتی شب پره یوکا گرده ها را جمع آوری کرده و روی کلاله قرار می دهد، می میرد. لاروها درست پس از باز شدن گل ها یوکا از تخم خارج می شوند. زمانی که گل های یوکا باز می شوند، شب پره نر و ماده، عمل لقاح را انجام داده و این چرخه ادامه می یابد.
پستاندار گرده افشان همه خفاش ها خونخوار نیستند؛ اکثر آنها گیاهخوارند و به گل های با شهد شیرین علاقه دارند. گل هایی که توسط خفاش ها گرده افشانی می شوند، در چند ویژگی مشترک اند: شب هنگام باز می شوند، معمولاً سفید یا زرد کم رنگ هستند و رایحه قوی و خوشبویی دارند که احتمالاً شبیه بوی خود خفاش است. خفاش ها جانورانی پرخور هستند. به همین علت، این گل ها شهد و گرده زیادی تولید می کنند. همچنین گل ها، و ساقه آنها به اندازه کافی قوی است تا بتواند وزن آها را تحمل کند. عملکرد خفاش ها نیز تا حدودی شبیه به عملکرد دو حشره ذکر شده است. اینها نیز با پرواز از کلی به گل دیگر، گرده ها را منتقل و عمل گرده افشانی را انجام می دهند. در مناطق گرمسیری، چندین درخت وجود دارد که ساقه گل دهنده قوی دارند تا بتوانند وزن خفاش ها را تحمل کنند. سیستم رادار خفاش به او، این توانایی را داده است تا بدون برخورد با تنه یا گیر کردن در شاخه ها روی گل ها بنشیند. گونه ای درخت مرتفع بنام کانون بال ۶ در مناطق گرمسیری وجود دارد که دارای گل هایی ارغوانی و خوشبو است. این گلها روی شاخه های رشد کرده از تنه درخت قرار می گیرند. جهت گل ها به سمت پایین بوده و آماده پذیرایی از خفاش های گرده افشان هستند.

نتیجه:
 

همانگونه که در ابتدا اشاره شد، گرده افشانی عبارت از انتقال دانه های گرده از پرچم به کلاله، منتها این فرایند همیشه توسط خود گیاه انجام نمی گیرد! بلکه نیاز به واسطه هایی دارد. این واسطه ها یا عوامل ممکن است باد، آب، حشرات یا جانواران باشند. گیاهانی که به هر دلیلی، توانایی گرده افشانی ندارند؛ توسط این عوامل گرده افشانی شده و نهایتاً تداوم نسل پیدا می کنند.
منبع:
NATURE FACTS-FLOWERS
پی نوشت ها :
 

۱٫Ophrys peculum
2.Ophrys lotera
3. Anderena senecionis
4.Onicidium planilabre & O. hyphaematicum
5. Centris
6. Cannaball
7. Ophrys fuciflora
8.Eucera Toberculata
9. Ophrys speculum
10. Tegeticula yuccasella
11. Gloophaga oriciana
12. Mabea occideantalis
 

منبع:نشریه اطلاعات علمی – شماره۳۶۷

منتشر شده توسط بانک مقالات فارسی    http://articlefa.ir

 

لینک ثابت

icon برچسب ها: , , , , , ,
  • نوشته: مدیر سایت articlefa.ir
  • تاریخ: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۱
  • بدون نظر

  • نظرات ارزشمند خود را در مورد این مقاله از فرم ارسال نظر که در اخر همین صفحه وجود دارد برای ما ارسال کنید تا در سایت نمایش داده شودنظرات شما بعد از بررسی در سایت نمایش داده خواهد شد نمایش نظرات به معنای تایید انها توسط سایت نیست ونظرات شخصی بازدید کنندگان سایت در مورد این مقاله هست پیشاپیش از اینکه نظرات ارزشمند خود را در مورد این مطلب به سایت ارسال می کنید از شما ممنون هستیم باعرض پوزش بابت تاخییر ایجاد شده در تایید نظرات برای نمایش در سایت به دلیل مشغله کاری زیاد نظرات جدید با تاخییر بر روی سایت قرار میگیرند

    ارسال نظر

    نام:

    ایمیل:

    وب سایت:

    متن و پیام شما:
    ضمن تشکر از شما برای ارسال نظرات ارزشمند خود در مورد این مطلب لطفا نظرات خود را به صورت فارسی تایپ کنید همچنین نظرات شما بعد از بررسی توسط مدیر سایت در سایت قرار خواهد گرفت